نقش دامداری‌های سنتی در دیپلماسی اقتصادی کشاورزی ایران

نقش دامداری‌های سنتی در دیپلماسی اقتصادی کشاورزی ایران

اقتصادسبز آنلاین: یکی از دلایل مهم جایگاه ویژه خرده مالکی و خرده پرورش دهندگان در اقتصاد کشاورزی ایران است که بیش از پیش، توجهات را به پرداختن علمی تر به دامداری‌های سنتی و نگاه توسعه‌گرایان جلب می نماید.

دکتر محمدرضا شیرزادی *

دلیل نگارش متن:
یکی از دلایل مهم جایگاه ویژه خرده مالکی و خرده پرورش دهندگان در اقتصاد کشاورزی ایران است که بیش از پیش، توجهات را به پرداختن علمی تر به دامداری‌های سنتی و نگاه توسعه‌گرایان جلب می نماید.
از طرفی دامداری‌های سنتی، به عنوان یکی از پایه‌های اصلی تأمین پروتئین حیوانی و معیشت جمعیت‌های روستایی و عشایری ایران، از منظر علمی و توسعه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارند. این اهمیت به چند دلیل کلیدی است که در ادامه به صورت مختصر و مفید بیان می‌شود.
۱. سهم قابل توجه در تولید محصولات دامی
با وجود پیشرفت دامداری صنعتی، بیش از 65 تا ۷۰ درصد تولید گوشت و شیر کشور توسط نظام‌های دامداری سنتی تأمین می‌شده است. این نظام‌ها به ویژه در مناطق کوهستانی و دشتی که شرایط برای دامداری صنعتی محدود است، نقش حیاتی دارند.
۲. سازگاری با محیط زیست و بهره‌برداری پایدار از مراتع
دامداری سنتی معمولاً مبتنی بر چرای دام در مراتع طبیعی است که در صورت مدیریت صحیح، موجب حفظ تعادل اکولوژیکی و پایداری منابع طبیعی می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که نظام‌های دامداری کوچرو دارای پایداری فنی- محیطی بالاتری هستند و فشار کمتری به مراتع وارد می‌کنند.
۳. نقش اقتصادی و اجتماعی در معیشت روستاییان
دامداری سنتی منبع اصلی درآمد و اشتغال در بسیاری از مناطق روستایی و عشایری است و به حفظ جمعیت روستایی کمک می‌کند. حمایت از این نظام‌ها مانع بروز آسیب‌های اجتماعی مانند بیکاری و مهاجرت می‌شود.
۴. انتقال دانش بومی و فرهنگی
دامداری سنتی حامل دانش بومی و روش‌های مدیریت منابع طبیعی است که نسل به نسل منتقل شده و به حفظ هویت فرهنگی جوامع روستایی کمک می‌کند.
5. چالش‌ها و ضرورت توسعه پایدار (متعامل)
با وجود اهمیت، دامداری سنتی با چالش‌هایی مانند بهره‌وری پایین، فشار بر مراتع، کمبود آموزش و فناوری مواجه است. توسعه پایدار این نظام‌ها نیازمند آموزش، بهبود مدیریت مراتع، اصلاح نژاد دام و حمایت‌های مالی هدفمند است.
• ادبیات موضوع:
جایگاه دامداری‌های عشایری و روستایی (سنتی) در ایران(نگاهی تاریخی و تحلیلی):
دامداری به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و بنیادین‌ترین فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی در ایران، ریشه‌ای چند هزارساله دارد که در اسناد تاریخی و یافته‌های باستان‌شناسی به وضوح قابل مشاهده است.
مطالعات باستان‌شناسی نشان می‌دهد که دامداری در ایران از دوران نوسنگی (حدود 10 هزار سال پیش) آغاز شده و حتی برخی پژوهش‌ها قدمت آن را به دوران ماقبل تاریخ می‌رسانند. یافته‌هایی از تپه سیلک کاشان، یکی از قدیمی‌ترین سکونت گاه‌های بشر در ایران، گواهی بر اهلی کردن دام‌ها در این منطقه است. همچنین، اسناد تاریخی دوران هخامنشیان، ساسانیان و دیگر سلسله‌های ایران باستان، اهمیت دامداری و دامپزشکی را در زندگی اقتصادی و نظامی ایرانیان نشان می‌دهد.
ایرانیان باستان به عنوان یکی از نخستین اقوامی شناخته می‌شوند که گوسفند و اسب (از جمله اسبچه خزر )را اهلی کردند و دامداری را به عنوان پایه‌ای برای اقتصاد خود قرار دادند. دام‌ها علاوه بر تأمین مواد غذایی مانند گوشت و شیر، در صنایع پوشاک (پشم) و حمل و نقل (اسب و الاغ) نیز نقش اساسی داشتند.
دامداری‌های سنتی چگونه دامداری‌هایی هستند و چه قشری از کشاورزان از آنها استفاده می‌نمایند:
دامداری‌های سنتی به شیوه‌ای از پرورش دام گفته می‌شود که در آن دامدار با امکانات و تجهیزات ابتدایی و بدون استفاده از فناوری‌های مدرن، دام‌ها را نگهداری می‌کند. در این روش، دام‌ها معمولاً در مراتع و چراگاه‌های طبیعی تغذیه می‌شوند و هزینه تهیه خوراک دام بسیار کمتر است. جایگاه‌های دامداری سنتی ساده و گاهی فقط بخشی از حیاط منزل یا زمین کشاورزی است که به صورت سرپوشیده و با مصالح ابتدایی ساخته می‌شود. این نوع دامداری بیشتر در مناطق روستایی و عشایری انجام می‌شود و دامداران معمولاً به صورت خانوادگی و با تعداد کم دام فعالیت می‌کنند.
قشری که عمدتاً از دامداری سنتی استفاده می‌کنند، روستاییان و عشایر هستند که به دلیل محدودیت امکانات مالی و دسترسی به فناوری‌های نوین، این روش را انتخاب می‌کنند. این دامداران با توجه به شرایط اقلیمی و محیطی منطقه، دام‌های خود را در مراتع طبیعی چرا می‌دهند و بیشتر برای تأمین معیشت خانوادگی و محلی فعالیت می‌کنند. دامداری سنتی به دلیل هزینه‌های پایین، وابستگی کمتر به تجهیزات و استفاده از منابع طبیعی، برای کشاورزان کم‌درآمد و جوامع روستایی مناسب است.

جایگاه دامداری عشایری و روستایی در اقتصاد و فرهنگ ایران:
دامداری‌های عشایری و روستایی، که غالباً به صورت سنتی و با روش‌های بومی انجام می‌شوند، بخش مهمی از اقتصاد کشاورزی ایران را تشکیل می‌دهند. این نوع دامداری‌ها در مناطق مختلف ایران، به ویژه در فلات مرکزی، کوهستان‌ها و مناطق نیمه‌خشک، به عنوان منبع اصلی معیشت جمعیت‌های روستایی و عشایری شناخته شده‌اند.
 اقتصاد معیشتی و اشتغال: دامداری سنتی تأمین‌کننده بخش قابل توجهی از گوشت، شیر و محصولات دامی است و به اشتغال‌زایی در مناطق کمتر توسعه‌یافته کمک می‌کند.
 نقش فرهنگی و اجتماعی: دامداری عشایری با سبک زندگی خاص خود، بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی جوامع عشایری و روستایی است که آیین‌ها، جشن‌ها و مناسک مرتبط با دامداری در آن‌ها ریشه دارد.
 دامداری و امنیت غذایی: این بخش نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی کشور دارد، به خصوص در شرایطی که دامداری صنعتی محدودیت‌هایی دارد.
دامداری سنتی، به ویژه در قالب نظام‌های عشایری و روستایی، یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد و فرهنگ ایران از دیرباز تاکنون بوده است. این نظام‌ها نه تنها در تأمین مواد غذایی و معیشت جمعیت‌های گسترده روستایی و عشایری نقش کلیدی ایفا کرده‌اند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی ایرانیان را شکل داده‌اند.
در این مقال، با استناد به اسناد تاریخی و پژوهش‌های علمی، جایگاه دامداری سنتی در ایران مورد تحلیل قرار می‌گیرد و چالش‌ها و ظرفیت‌های آن به اجمال بررسی می‌شود.
۱. پیشینه تاریخی دامداری سنتی در ایران
مطالعات باستان‌شناسی و متون تاریخی نشان می‌دهند که دامداری در ایران قدمتی چند هزار ساله دارد. از دوران نوسنگی تا دوره‌های تاریخی چون هخامنشیان و ساسانیان، دامداری به عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد و نظام‌های معیشتی شناخته شده است. ایرانیان باستان به عنوان نخستین اقوامی که دام‌هایی مانند گوسفند و بز را اهلی کردند، دامداری را پایه‌ای برای توسعه کشاورزی و صنایع وابسته قرار دادند.
در طول تاریخ، نظام‌های عشایری و روستایی دامداری به شکل متحرک یا نیمه‌متحرک توسعه یافته‌اند که این نظام‌ها با شرایط اقلیمی و جغرافیایی متنوع ایران سازگار بوده‌اند. کوچ‌نشینی عشایر، چرخه‌های فصلی چرا و بهره‌برداری از مراتع طبیعی، نمونه‌هایی از سازگاری این نظام‌ها با محیط زیست است.
۲. نقش اقتصادی و اجتماعی دامداری سنتی
دامداری سنتی در ایران سهم قابل توجهی در تولید گوشت، شیر و فرآورده‌های دامی دارد. بر اساس آمارهای رسمی، بیش از 65 تا 70 درصد تولید گوشت قرمز کشور توسط نظام‌های دامداری سنتی تأمین می‌شده است. این نظام‌ها به ویژه در مناطق کوهستانی، خشک و نیمه‌خشک که کشاورزی آبی محدود است، نقش حیاتی در تأمین معیشت دارند.
از منظر اجتماعی، دامداری عشایری و روستایی به عنوان بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی جوامع محلی شناخته می‌شود. آیین‌ها، سنت‌ها و مناسک مرتبط با دامداری، پیوندهای اجتماعی را تقویت کرده و به حفظ انسجام جوامع کمک می‌کند.
۳. دانش بومی و فناوری‌های سنتی در دامداری
مطالعات میدانی و پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که دامداران سنتی ایران دارای دانش بومی غنی و فنونی هستند که در طول قرن‌ها تجربه و آزمون شده‌اند. این دانش بومی در زمینه انتخاب نژاد، تغذیه، مدیریت مراتع و درمان‌های سنتی دام نقش مهمی دارد و با محیط و فرهنگ بومی سازگار است.
به عنوان مثال، پژوهش‌های انجام شده در ایل‌های استان سمنان نشان می‌دهد که دامداران توانسته‌اند با دانش بومی خود، تولید و نگهداری بره‌ها را به صورت بهینه مدیریت کنند. این دانش پویا و در حال تحول، می‌تواند پایه‌ای برای توسعه فناوری‌های نوین و پایدار در دامداری باشد.
۴. چالش‌ها و محدودیت‌های دامداری سنتی
با وجود اهمیت دامداری سنتی، این نظام‌ها با چالش‌های جدی مواجه‌اند که تهدیدی برای پایداری آنها محسوب می‌شود. از جمله این چالش‌ها می‌توان به بهره‌وری پایین، عدم اصلاح نژاد دام‌ها، نبود جایگاه‌های مناسب نگهداری، مشکلات بهداشتی و تغذیه‌ای، و فشارهای اقتصادی اشاره کرد.
تحقیقات در مناطق مختلف ایران، از جمله در جنوب خراسان رضوی و شهرستان فیروزآباد، نشان داده‌اند که دامداری سنتی در برخی مناطق از نظر مالی توجیه‌پذیر نیست و ادامه فعالیت بدون اصلاحات ساختاری و حمایت‌های هدفمند دشوار است. همچنین، فشار بر مراتع طبیعی و تغییرات اقلیمی، منابع علوفه‌ای را محدود کرده و دامداران را با مخاطرات بیشتری مواجه ساخته است.
۵. نقش دامداری سنتی در امنیت غذایی و توسعه پایدار
دامداری سنتی به عنوان یکی از ستون‌های امنیت غذایی ایران، تأمین‌کننده بخش عمده‌ای از پروتئین حیوانی است. این نظام‌ها به ویژه در شرایط تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی، نقش مهمی در خودکفایی غذایی ایفا می‌کنند.
علاوه بر این، دامداری سنتی با ایجاد اشتغال و حفظ جمعیت در مناطق روستایی و عشایری، به توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی کمک می‌کند. حفظ و ارتقاء این نظام‌ها می‌تواند به کاهش مهاجرت روستایی و حفظ تعادل زیست‌محیطی مناطق حساس کمک کند.
۶. راهکارهای توسعه و بهبود دامداری سنتی
برای حفظ و تقویت دامداری سنتی در ایران، لازم است که سیاست‌های حمایتی و برنامه‌های توسعه‌ای متناسب با ویژگی‌های بومی طراحی و اجرا شود. این راهکارها شامل موارد زیر است:
 ارتقاء دانش و آموزش دامداران با بهره‌گیری از دانش بومی و فناوری‌های نوین
 اصلاح نژاد دام‌ها و بهبود مدیریت تغذیه و بهداشت دام
 توسعه زیرساخت‌های نگهداری و بازاریابی محصولات دامی
 حمایت‌های مالی و اعتباری هدفمند برای دامداران سنتی
 حفاظت و مدیریت پایدار مراتع و منابع طبیعی
 تقویت نظام‌های تعاون و مشارکت جمعی در دامداری سنتی

دامداری‌های سنتی چگونه دامداری‌هایی هستند:
همانگونه که گفته شد، دامداری‌های سنتی به شیوه‌ای از پرورش دام گفته می‌شود که در آن دامدار با امکانات و تجهیزات ابتدایی و بدون استفاده از فناوری‌های مدرن، دام‌ها را نگهداری می‌کند. در این روش، دام‌ها معمولاً در مراتع و چراگاه‌های طبیعی تغذیه می‌شوند و هزینه تهیه خوراک دام بسیار کمتر است. دامداری سنتی بیشتر در مناطق روستایی و عشایری انجام می‌شود و دامداران اغلب به صورت خانوادگی و با تعداد کم دام فعالیت می‌کنند.
ویژگی‌های دامداری سنتی عبارتند از:
 استفاده از جایگاه‌های ساده و غیر تخصصی، گاهی فقط بخشی از حیاط منزل یا زمین کشاورزی که با داربست و حصیر پوشانده شده است.
 عدم استفاده از سیستم‌های تهویه، کف‌بندی و تجهیزات پیشرفته.
 تغذیه دام‌ها عمدتاً با علوفه طبیعی،دستی و چرا در فضای باز.
 هزینه‌های پایین نگهداری به دلیل استفاده کمتر از تجهیزات و خوراک صنعتی.
 وابستگی زیاد به شرایط اقلیمی و محیطی منطقه.
این نوع دامداری به دلیل استفاده از روش‌های سنتی و طبیعی، معمولاً محصولات با کیفیت بالاتر و دوستدار محیط زیست تولید می‌کند، اما با چالش‌هایی مانند بهره‌وری پایین، نبود امکانات مناسب نگهداری، مشکلات بهداشتی و محدودیت در تولید مواجه است. دامداری سنتی نقش مهمی در تأمین معیشت جوامع روستایی و عشایری دارد، اما نیازمند حمایت و ارتقاء فناوری برای افزایش بهره‌وری است.
دامداری‌های سنتی نقش مهم و چندوجهی در اقتصاد کشاورزی ایران و دیپلماسی اقتصاد کشاورزی این کشور دارند، اگرچه با چالش‌هایی نیز مواجه‌اند:
 نقش اقتصادی و اشتغال‌زایی: دامداری سنتی یکی از زیر بخش‌های اصلی کشاورزی است که سهم قابل توجهی در تولید گوشت، شیر و سایر محصولات دامی دارد و به معیشت بخش بزرگی از جمعیت روستایی و عشایری ایران وابسته است. این بخش به ارزش افزوده، اشتغال‌زایی و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کمک می‌کند.
 چالش‌های دامداری سنتی: بهره‌وری پایین، دانش ناکافی، دوری از فناوری‌های نوین، مشکلات بهداشتی، تغذیه و اصلاح نژاد دام‌ها، و رکود تولید از مشکلات عمده این بخش است. همچنین دامداری سنتی به دلیل ساختار فردگرایانه و ضعف در تعاون، نتوانسته نقش کامل خود را در توسعه اقتصادی ایفا کند.
 تأثیر بر امنیت غذایی و توسعه پایدار روستایی: دامداری سنتی با تأمین بخش مهمی از مواد پروتئینی و ایجاد درآمد برای روستاییان، در تحقق امنیت غذایی و توسعه پایدار مناطق روستایی نقش دارد.
 نقش در دیپلماسی اقتصاد کشاورزی: محصولات دامی سنتی، به ویژه در صورت ارتقاء کیفیت و استانداردها، می‌توانند در بازارهای جهانی جایگاه مناسبی پیدا کنند و به توسعه صادرات کشاورزی ایران کمک کنند. این امر به تقویت دیپلماسی اقتصادی و افزایش نفوذ ایران در بازارهای منطقه‌ای و جهانی می‌انجامد.
 نیاز به تحول و حمایت: با توجه به ناکارآمدی‌های موجود، لازم است دامداری سنتی به سمت بهره‌وری بالاتر، استفاده از فناوری‌های نوین، بهبود مدیریت مراتع و افزایش همکاری‌های جمعی حرکت کند. حمایت‌های مالی، آموزشی و تسهیلات بانکی برای دامداران سنتی می‌تواند به بهبود وضعیت این بخش کمک کند.

اهمیت دامداری‌های سنتی در انتقال مفاهیم اجتماعی و تقویت خرده‌فرهنگ ها و انسجام سرمایه اجتماعی:
دامداری سنتی، به ویژه در قالب نظام‌های عشایری و روستایی، نه تنها یک فعالیت اقتصادی بلکه یک نهاد اجتماعی و فرهنگی مهم در ایران است. این نوع دامداری، به عنوان بخشی از سبک زندگی و فرهنگ محلی، نقش بی‌بدیلی در انتقال مفاهیم اجتماعی، تقویت خرده‌فرهنگ‌های محلی و انسجام سرمایه اجتماعی در جوامع روستایی ایفا می‌کند، البته بررسی این نقش‌ها نیازمند تلفیق دانش‌های اقتصاد کشاورزی، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی فرهنگی و توسعه روستایی است و پژوهش ها و نگرش های کلانگرانه ای را می طلبد.
 دامداری سنتی به مثابه نهاد اجتماعی و فرهنگی
دامداری سنتی در ایران، به ویژه در جوامع عشایری و روستایی، فراتر از یک فعالیت اقتصادی صرف است. این نظام‌ها حامل ارزش‌ها، هنجارها، و دانش بومی هستند که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند و به شکل‌گیری هویت جمعی و خرده‌فرهنگ‌های محلی کمک می‌کنند. مراسم، آیین‌ها، زبان، و شیوه‌های مدیریت دامداری، همه بخشی از این سرمایه فرهنگی‌اند که پیوندهای اجتماعی را مستحکم می‌سازند.
بر اساس مطالعات علمی و اسناد تاریخی، دامداری سنتی زمینه‌ساز انتقال دانش‌های محلی درباره مدیریت منابع طبیعی، چرای دام، و حفظ تعادل اکولوژیکی است که در قالب فرهنگ شفاهی و عملیاتی به نسل‌های بعد منتقل می‌شود.این دانش بومی، علاوه بر جنبه‌های فنی، حامل پیام‌های اخلاقی و اجتماعی است که نظم اجتماعی و همکاری‌های جمعی را تقویت می‌کند.
 نقش دامداری سنتی در تقویت خرده‌فرهنگ‌های محلی
خرده‌فرهنگ‌های محلی، مجموعه‌ای از باورها، رفتارها و سنت‌های ویژه جوامع کوچک‌تر هستند که در دامداری سنتی به شکل بارزی ظهور می‌یابند. این خرده‌فرهنگ‌ها در قالب مراسمی مانند جشن‌های فصلی، مناسک مذهبی مرتبط با دامداری (مانند نماز باران یا جشن خرمن)، و آیین‌های نگهداری دام نمود می‌یابند. این مناسک نه تنها به حفظ هویت فرهنگی کمک می‌کنند بلکه به عنوان ابزارهای اجتماعی برای تقویت همبستگی و همکاری در جوامع روستایی عمل می‌کنند.
دامداری سنتی با ایجاد فضای تعامل و همکاری میان اعضای جامعه، زمینه‌ساز شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی قوی است که در ادبیات جامعه‌شناسی به عنوان سرمایه اجتماعی شناخته می‌شود. این سرمایه اجتماعی، شامل اعتماد متقابل، همکاری و مشارکت جمعی است که در مدیریت منابع مشترک و حل تعارضات نقش حیاتی دارد.
 انسجام سرمایه اجتماعی و اثرات آن بر توسعه روستایی
سرمایه اجتماعی در جوامع روستایی، به ویژه در نظام‌های دامداری سنتی، عامل کلیدی در حفظ پایداری اجتماعی و اقتصادی است. این سرمایه اجتماعی از طریق نهادهای محلی، خانواده‌ها، و گروه‌های همبستگی شکل می‌گیرد و موجب افزایش تاب‌آوری جوامع در برابر فشارهای اقتصادی و محیطی می‌شود.
دامداری سنتی با فراهم آوردن فرصت‌های اشتغال، حفظ جمعیت روستایی و تقویت روابط خانوادگی و اجتماعی، به کاهش آسیب‌های اجتماعی مانند بیکاری، اعتیاد و مهاجرت کمک می‌کند. به گفته پروفسور غلامرضا قربانی، حفظ دامداری سنتی در روستاها مانع از بسیاری آسیب‌های اجتماعی شده و بنیان خانواده‌ها را مستحکم می‌کند.

مخلص کلام:
بر اساس اسناد تاریخی و مطالعات علمی، دامداری‌های عشایری و روستایی در ایران جایگاه بسیار مهمی در اقتصاد، فرهنگ و امنیت غذایی کشور دارند. این نوع دامداری‌ها ریشه‌ای دیرینه دارند و به عنوان بخشی از میراث فرهنگی و اقتصادی ایران، نیازمند حمایت، به‌روزرسانی و ارتقاء فناوری برای افزایش بهره‌وری و پایداری هستند.
دامداری‌های عشایری و روستایی در ایران، با سابقه تاریخی چند هزارساله، نقش بی‌بدیلی در اقتصاد، فرهنگ و امنیت غذایی کشور دارند. این نظام‌ها با وجود چالش‌های متعدد، ظرفیت‌های بالقوه‌ای برای توسعه پایدار و افزایش بهره‌وری دارند. بهره‌گیری از دانش بومی، حمایت‌های هدفمند و تلفیق فناوری‌های نوین می‌تواند زمینه‌ساز حفظ و ارتقاء دامداری سنتی و نقش‌آفرینی موثر آن در اقتصاد کشاورزی و توسعه ملی باشد.

نتیجه:
1) دامداری سنتی بخش مهمی از اقتصاد کشاورزی ایران است که نقش کلیدی در اشتغال، امنیت غذایی و توسعه روستایی دارد اما با چالش‌های بهره‌وری و فناوری مواجه است. ارتقاء این بخش می‌تواند به توسعه صادرات محصولات دامی و تقویت دیپلماسی اقتصادی کشاورزی کشور کمک کند. حمایت‌های هدفمند و به‌کارگیری فناوری‌های نوین برای پایداری و توسعه دامداری سنتی ضروری است.
2) دامداری سنتی روشی از پرورش دام است که با امکانات ساده و بدون تکنولوژی مدرن انجام می‌شود، دام‌ها در مراتع طبیعی تغذیه می‌شوند و بیشتر توسط روستاییان و عشایر به صورت خانوادگی و با تعداد کم دام انجام می‌گیرد.
3) پرداختن به دامداری‌های سنتی از منظر علمی و توسعه‌ای به دلیل سهم بالای آن‌ها در تولید محصولات دامی، سازگاری با محیط زیست، نقش اقتصادی-اجتماعی و انتقال دانش بومی ضروری است. نگاه توسعه‌گرایان به این بخش با هدف ارتقاء بهره‌وری و پایداری، تلفیق دانش بومی با فناوری‌های نوین و حمایت‌های هدفمند است تا دامداری سنتی بتواند نقش خود را در اقتصاد کشاورزی و امنیت غذایی کشور به خوبی ایفا کند.
4) نتیجه بحث‌ها نشان می‌دهد که دامداری‌های سنتی نقش کلیدی و غیرقابل جایگزینی در تأمین امنیت غذایی، معیشت روستاییان و حفظ تعادل اکولوژیکی مراتع ایران دارند. به همین دلیل باید به این بخش اهمیت ویژه داده شود و برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت برای توسعه و پایداری آن تدوین و اجرا شود.
5) اهمیت دامداری سنتی: دامداری سنتی بیش از ۷۰ درصد تولید گوشت قرمز کشور را تأمین می‌کند و منبع اصلی درآمد و اشتغال در مناطق روستایی و عشایری است.
6) این نوع دامداری با چرای کنترل شده در مراتع، به حفظ و پیشگیری از آتش‌سوزی مراتع کمک می‌کند و تعادل اکولوژیکی را حفظ می‌نماید.
7) دامداری سنتی حامل دانش بومی و فرهنگی است که انتقال آن به نسل‌های آینده موجب حفظ هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی می‌شود.
8) دامداری سنتی به عنوان رکن اصلی تولید دامی و معیشت روستاییان ایران، نیازمند توجه ویژه و برنامه‌ریزی علمی و عملی است. با اجرای برنامه‌های کوتاه‌مدت تا بلندمدت که بهره‌وری، دانش فنی و زیرساخت‌ها را ارتقا دهد، می‌توان این بخش را به سمت توسعه پایدار و افزایش نقش آن در اقتصاد کشاورزی و امنیت غذایی کشور هدایت کرد
9) برنامه‌های پیشنهادی
کوتاه‌مدت:
 برگزاری دوره‌های آموزشی کاربردی برای دامداران در زمینه تغذیه، بهداشت، اصلاح نژاد و مدیریت بیماری‌ها.
 ارائه مشاوره تخصصی و تهیه دستورالعمل‌های عملیاتی برای بهبود بهره‌وری.
 ایجاد شبکه‌های توزیع مستقیم محصولات دامی برای افزایش قدرت چانه‌زنی دامداران.
میان‌مدت:
 توسعه زیرساخت‌های فرآوری، بسته‌بندی و بازاریابی محصولات دامی.
 اصلاح نژاد دام‌ها با استفاده از فناوری‌هایی مانند تلقیح مصنوعی و توسعه برنامه‌های اصلاح نژادی.
 حمایت مالی و اعتباری هدفمند برای نوسازی دامداری‌های سنتی و افزایش بهره‌وری.
بلندمدت:
– تدوین الگوهای توسعه پایدار دامداری سنتی با تلفیق دانش بومی و فناوری‌های نوین.
– مدیریت بهینه مراتع و حفاظت از منابع طبیعی برای تضمین پایداری چرای دام.
– ایجاد سیاست‌های کلان برای تثبیت اشتغال و جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها از طریق تقویت دامداری سنتی.
ایران سربلند، ایران سرافراز

*‌ مشاور توانمندسازی و راهبردی اتاق بازرگانی، صنایع و کشاورزی ایران(مدرس دانشگاه)